Home Kinh tế Cuộc chơi mới của cá.c c.ông ty chứng khoán Việt

Cuộc chơi mới của cá.c c.ông ty chứng khoán Việt

25 min read
0
0
69

Vài năm trở lại đây, khi thị trường chứng khoán sôi đ.ộng thì một vài c.ông ty chứng khoán đã âm thầm mở lối đi riêng, làm bà đỡ cho cá.c doanh ngh.iệp lớn phát hành trái phiếu.

Thị trường trái phiếu trở nên phong phú hơn về sản phẩm còn doanh ngh.iệp có thêm kênh huy đ.ộng nợ dài hạn. Bản thân c.ông ty chứng khoán cũng thu được lợi nhuận lớn.

Nhà đầu tư biến thành môi giới

Năm 2018, khá nhiều người bất ngờ khi một c.ông ty vốn chỉ tập trung vào trái phiếu lại xếp vị trí thứ 2 về lợi nhuận toàn ngành chứng khoán chỉ sau anh cả SSI.

Có hai cá.ch để doanh ngh.iệp phát hành trái phiếu: bán ra c.ông chúng hoặc phát hành riêng lẻ. Bán ra c.ông chúng thì doanh ngh.iệp phải c.ông bố th.ông tin và khả năng thành c.ông là dấu hỏi. Ngược lại, khi phát hành riêng lẻ sẽ tạo điều kiện cho trái chủ (người mua) có thể đàm phán trực tiếp với doanh ngh.iệp cần vốn. Số lượng trái chủ càng ít thì điều kiện về giá, lãi suất càng có xu hướng thuận lợi cho trái chủ. Đó là quy luật cung cầu tự nhiên.

Tuy kh.ông có thống kê chính thức, nhưng qua quan sát, có thể thấy rằng phần lớn cá.c trái phiếu doanh ngh.iệp hầu như chỉ phát hành cho một vài nhà đầu tư ban đầu. Kết quả là lãi suất coupon (tiền lãi doanh ngh.iệp phải trả hàng kỳ) đều ở mức trên dưới 10%, một con số khá ổn cho cả hai bên. Về phía doanh ngh.iệp, con số này cũng khá sát với lãi suất vay ngân hàng. Về phía nhà đầu tư thì được hưởng thu nhập tương đương như ngân hàng đi cho vay.

Công ty chứng khoán mua sỉ về bán lẻ. Bán xong lại xoay vòng vốn để tiếp tục mua sỉ rồi lại đem bán lẻ. Cứ thế mà doanh thu như cục tuyết lăn lớn dần. Ảnh minh họa.

Tuy nhiên, trong khá nhiều trường hợp chính c.ông ty chứng khoán đóng vai trò nhà đầu tư sơ cấp, mua với khối lượng lớn số trái phiếu từ doanh ngh.iệp. Tiếp theo c.ông ty chứng khoán sẽ đem bán lại trái phiếu này cho cá.c nhà đầu tư cá nhân. Nói cá.ch khá.c, c.ông ty chứng khoán mua sỉ về bán lẻ. Bán xong lại xoay vòng vốn để tiếp tục mua sỉ rồi lại đem bán lẻ. Cứ thế mà doanh thu như cục tuyết lăn lớn dần.

Hoạt đ.ộng này xuất phát điểm là bỏ vốn ra đầu tư nhưng cuối cùng thực chất là môi giới ăn chênh lệch giá. Rủi ro kh.ông cao nhưng với doanh số lớn thì con số lợi nhuận mang về vô cùng hấp dẫn. Kết quả kinh doanh của cá.c c.ông ty hàng đầu về trái phiếu đã thể hiện điều đó.

Nhà đầu tư cá nhân đang phải mua đắt?

Nhiều c.ông ty chứng khoán khá.c đã để ý thấy miếng bánh hấp dẫn và b.ắt đầu tham gia cuộc chơi. Tuy nhiên, ngoài yếu tố cạnh tranh, cuộc chơi này thực sự kh.ông dễ dàng và kh.ông phù hợp cho tất cả.

Nếu mổ xẻ thành c.ông của kinh doanh trái phiếu có thể thấy có 3 yếu tố: thiên thời, địa lợi, nhân hòa mà kh.ông dễ gì sẽ tiếp tục lặp lại cho người đến sau.

Về mặt thiên thời, nhiều năm qua đây là lĩnh vực bỏ ngỏ, ít được chú ý nên người nào đi sớm sẽ chiếm lĩnh thị trường. Trong lĩnh vực môi giới cổ phiếu, c.ông ty số 1 thị trường năm 2018 trên HOSE cũng chỉ chiếm 18,7% thị phần, gấp rưỡi c.ông ty đứng số 2 (11.2%). Trong khi đó, c.ông ty quán quân về môi giới trái phiếu chiếm đến 81,7% thị phần, gấp 21 lần c.ông ty thứ 2 vốn chỉ có vỏn vẹn 3,8% thị phần. Thị phần càng lớn càng tạo được uy tín đối với cả doanh ngh.iệp muốn phát hành trái phiếu lẫn nhà đầu tư.

Về mặt địa lợi, c.ông ty chứng khoán phải có kênh phân phối lại cực mạnh. Một ngân hàng có thương hiệu, có mạng lưới rộng khắp, có đội ngũ sale năng đ.ộng và tập khá.ch hàng giàu có là lợi thế mà chỉ c.ông ty chứng khoán con của ngân hàng có được.

Nhìn vào top cá.c c.ông ty chứng khoán hiện nay thì số c.ông ty chứng khoán có sự hẫu thuẫn mạnh mẽ tương tự chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Về mặt nhân hòa, nhà đầu tư chưa hiểu nhiều về trái phiếu. Thoạt nhìn đây đúng là yếu tố hạn chế kh.iến c.ông ty chứng khoán khó tiếp thị sản phẩm, nhưng câu chuyện sẽ khá.c nếu do chính ngân hàng giới thiệu. Thực sự khá.ch hàng mua trái phiếu doanh ngh.iệp phần lớn là khá.ch đang gửi tiền tiết kiệm tại ngân hàng. T.ùy kỳ hạn mà họ được hưởng lãi suất khá.c nhau, nhưng bình quân kh.ông quá 7%/năm. Thế là khi được giới thiệu trái phiếu doanh ngh.iệp, tâm lý người gửi tiền sẽ nghĩ là có một sản phẩm đem lại thu nhập cố định như tiết kiệm nhưng lãi suất cao hơn đáng kể, và được phân phối bởi ngân hàng uy tín nơi họ đang tin tưởng gửi tiền. Và trái phiếu đã bán khá chạy.

Yếu tố nhân hòa còn có một góc khuất khá.c ít người để ý. Hầu hết trái phiếu doanh ngh.iệp đều có phần chênh lãi suất do mua đi bán lại khá cao. Tuy lãi suất mà doanh ngh.iệp chi trả thực tế đâu đó quanh 10%/năm, nhưng đó là dành cho nhà đầu tư nào mua trực tiếp từ doanh ngh.iệp phát hành và mua đúng mệnh giá, trong trường hợp này chính là c.ông ty chứng khoán. Còn cá.c nhà đầu tư cá nhân khi mua lại trái phiếu từ c.ông ty chứng khoán sẽ phải trả giá cao hơn mệnh giá, đẩy tỷ suất sinh lời (yield) thực nhận chỉ còn 8%-8,5%/năm.

Vậy là nhà đầu tư nhận được thêm 1,5%/năm cho việc chuyển từ tiết kiệm vốn dĩ an toàn gần như tuyệt đối sang mua trái phiếu, tức là cho doanh ngh.iệp vay và chịu rủi ro doanh ngh.iệp kh.ông trả nợ. Câu hỏi đặt ra là 1,5% đó có tương xứng rủi ro hay kh.ông?

Để tiện so sánh, thử nhìn qua trái phiếu của chính Vietcombank phát hành cuối 2018 có lãi suất 7,45%/năm. Còn trái phiếu của ngân hàng Agribank trả thêm 1,1% so với lãi suất tiết kiệm 12 tháng bình quân của 4 ngân hàng thương mại gốc quốc doanh, tức chạy ra gần 8%/năm. Thế là nếu so sánh 2 loại trái phiếu doanh ngh.iệp, một bên là của ngân hàng với khả năng thanh toán vô cùng an toàn, một bên là cá.c doanh ngh.iệp th.ông thường có rủi ro tín dụng, phần bù cho rủi ro tăng thêm mà nhà đầu tư hưởng chỉ còn khoảng 0,5%/năm.

Nên nhớ rằng một doanh ngh.iệp, nhất là tư nhân, có rủi ro khá.c xa một ngân hàng. Nói thẳng ra, nhà đầu tư cá nhân đang phải mua đắt trái phiếu doanh ngh.iệp do chưa hiểu hết rủi ro của c.ông cụ đầu tư mới mẻ này. Liệu điều này có k.éo dài được lâu?

Dù gì đi nữa, vẫn phải khẳng định thị trường trái phiếu doanh ngh.iệp là một đại dương xanh với cá.c c.ông ty chứng khoán. Ngân hàng sẽ giảm dần cho vay dài hạn để đảm bảo cá.c tỷ lệ an toàn vốn. Cá.c doanh ngh.iệp cần vốn đầu tư dài hạn sẽ phải từ từ làm quen với hình thức phát hành trái phiếu ra thị trường. Ai sẽ làm cầu nối cho quá trình đó nếu kh.ông phải c.ông ty chứng khoán?

Điểm mấu chốt mà một c.ông ty chứng khoán muốn tham gia lĩnh vực này cần giải quyết là tìm cho mình mạng lưới phân phối tốt, quản trị rủi ro tín dụng và tạo lập thị trường giao dịch thứ cấp thuận tiện cho nhà đầu tư bán lại.

Cơ hội để thay đổi top 5 trên thị trường cổ phiếu là rất nhỏ, nhưng cơ hội vào top 3 trên thị trường trái phiếu doanh ngh.iệp vẫn rất rộng mở cho c.ông ty chứng khoán nào triển khai nhanh.

Phùng Hữu Hạnh, CFA
theo Zing

Load More In Kinh tế

Leave a Reply

Check Also

Bất ngờ đề xuất chi 250 tỉ đồng gắn 34 cổng thu phí ôtô vào trung tâm TP HCM

Theo nội dung đề xuất, địa điểm thu phí thuộc khu vực trung tâm TP HCM, gồm cá.c quận 1, 3…