Home Góc nhìn Hội chứng ‘Burnout’: ‘sức tàn lực kiệt’ ở chỗ làm

Hội chứng ‘Burnout’: ‘sức tàn lực kiệt’ ở chỗ làm

32 min read
0
0
115

TTO – Sáng ngủ dậy kh.ông muốn đi làm, đến nơi thì vất vả lắm mới có thể b.ắt tay vào việc; rồi cáu kỉnh, cảm thấy c.ông việc mình đang làm thật đáng ghét, ngoài ra còn b.uồn ngủ, mất tập trung…

Nguồn: mindful.org

Cảm giá.c ‘sức tàn lực kiệt’ ở chỗ làm, mất hết hứng thú với c.ông việc là những triệu chứng của hội chứng ch.áy sạch (burnout syndrome).

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho rằng đây mới chỉ là một t.ình tr.ạng liên quan đến nghề ngh.iệp, chứ chưa phải là bệnh lý.

Định nghĩa của WHO về “ch.áy sạch” là lời nhắc nhở cho thấy môi trường làm việc trong cuộc sống hiện đại ngày càng căng thẳng, có thể dẫn đến nhiều hệ quả cho cả thể chất lẫn t.âm th.ần, dù nó chưa được coi là bệnh lý như trầm cảm.

Bệnh hay kh.ông bệnh?

Chính WHO cũng lúng túng đến mức nhầm lẫn khi c.ông bố phân loại hiện tượng này trong Bảng phân loại bệnh quốc tế lần thứ 11 (ICD-11) vào ngày 28-5. Ban đầu, WHO cho rằng burnout là “t.ình tr.ạng bệnh lý”, kh.iến nhiều hãng tin và báo chí quốc tế lập tức đưa tin theo kiểu “kiệt sức vì làm việc là một căn bệnh”.

Song ngay hô.m sau (29-5), WHO đính chính, nhấn mạnh hội chứng ch.áy sạch chỉ là “hiện tượng mang tính nghề ngh.iệp”, một trong những yếu tố gây ảnh hưởng đến t.ình tr.ạng sức khỏe, chứ kh.ông phải một loại bệnh. Động tá.c “nói lại cho rõ” này của WHO kh.iến nhiều báo đài đăng theo nội dung cũ bị “hố”.

WHO định nghĩa burnout là “hội chứng gây ra bởi căng thẳng mãn tính kh.ông kiểm soát được ở nơi làm việc”. Người mắc hội chứng này sẽ có cá.c đặc điểm như sau: cảm thấy cạn kiệt năng lượng hay kiệt sức, cảm thấy ngày càng xa cá.ch về mặt tinh thần – tức cảm thấy tiêu cực, hoài ngh.i – với c.ông việc mình đang làm và cuối cùng là hiệu quả chuyên môn giảm sút.

Nghe có vẻ như ta có thể “ch.áy sạch” trong nhiều tình huống, chứ kh.ông chỉ trong c.ông việc. Chẳng hạn như cá.c bậc phụ huynh rã rời vì trông con, một bà nội trợ “hết pin” vì phải quán xuyến chuyện nhà cửa suốt ngày, cá.c cặp vợ chồng “hết lửa” trong h.ôn nhân.

Tuy nhiên, WHO nhấn mạnh hội chứng ch.áy sạch là hiện tượng “chỉ liên quan đến việc làm và kh.ông nên được dùng để mô tả t.ình tr.ạng (tương tự) trong cá.c lĩnh vực đời sống khá.c”.

Việc WHO thêm hội chứng ch.áy sạch vào bảng phân loại bệnh có nghĩa là người mắc hội chứng này “có lý do để liên hệ với bá.c sĩ hay dịch vụ y tế”, ngay cả khi nó kh.ông phải bệnh hay t.ình tr.ạng sức khỏe.

Công việc “đ.ốt ch.áy” chúng ta

Trong danh sá.ch ICD-10 được áp d.ụng từ năm 2016, “ch.áy sạch” được định nghĩa đơn giản là “t.ình tr.ạng cạn kiệt sức sống” và xếp vào mục “Cá.c vấn đề liên quan đến giải quyết khó khăn trong cuộc sống”.

Sau 3 năm, WHO xếp hội chứng này vào mục “Cá.c vấn đề liên quan đến việc làm và t.ình tr.ạng thất ngh.iệp”. Sự thay đổi này rất đáng chú ý, bởi nó cho thấy con người ngày càng dễ đối mặt căng thẳng và ảnh hưởng sức khỏe ngay tại chỗ làm.

Trên thực tế, WHO từ những năm gần đây rất quan tâm đến tá.c h.ại của việc làm lên sức khỏe con người. Năm 2017, t.ổ ch.ức này lưu ý “môi trường làm việc tiêu cực có thể dẫn đến cá.c vấn đề về sức khỏe thể chất và t.âm th.ần”.

Nguyên nhân có thể vì rất khó cân bằng giữa cuộc sống và c.ông việc trong bối cảnh hiện nay, khi cá.c tiến bộ c.ông nghệ như làm việc qua mạng và giữ liên lạc qua cá.c ứng d.ụng trên nền Internet kh.iến ta gần như kh.ông thể nào dứt mình khỏi c.ông việc, dù là đã ra khỏi sở làm hay đang đi nghỉ mát, trừ khi ta kh.ông bao giờ mang điện thoại th.ông minh theo người.

Ảnh hưởng ra sao, đối mặt thế nào?

Ngoài việc đưa ra mô tả chung, WHO cũng kh.ông th.ông tin chi tiết h.ậu qu.ả của “ch.áy sạch” là gì và người mắc hội chứng này phải đối mặt với nó ra sao. Vậy ta phải làm sao?

Có thể mô tả một người đã bị c.ông việc “đ.ốt ch.áy” như sau: sáng ngủ dậy kh.ông muốn đi làm, đến nơi thì vất vả lắm mới có thể b.ắt tay vào việc. Khi ở chỗ làm thì cáu kỉnh, cảm thấy c.ông việc mình đang làm thật đáng ghét, ngoài ra còn b.uồn ngủ, mất tập trung.

Điều này dẫn đến người “ch.áy sạch” kh.ông thể làm việc nhóm được với đồng ngh.iệp, kh.ông suy nghĩ minh mẫn, thiếu sáng tạo nên kh.ông thể hoàn thành c.ông việc được giao.

Theo Mayo Clinic, burnout kh.ông chỉ gây cảm giá.c chán chường và mệt mỏi. Nếu bị xem nhẹ, hội chứng này có thể dẫn đến những h.ậu qu.ả đáng kể như căng thẳng quá mức, suy nhược, mất ngủ, dễ b.uồn bã, t.ức gi.ận hoặc cáu kỉnh. Tệ hơn, người kiệt sức vì c.ông việc có thể sẽ lạm d.ụng r.ượu hoặc chất gây ngh.iện và dễ mắc bệnh tim, tiểu đường tuýp 2 hay huyết áp cao.

Và vì “ch.áy sạch” kh.ông phải là bệnh nên kh.ông có cá.ch chữa trị, mà chỉ có cá.c khuyến nghị để tránh r.ơi vào t.ình tr.ạng trên. WHO cho biết sẽ xây dựng bộ hướng dẫn, dựa trên cá.c ngh.iên cứu khoa học với b.ằng ch.ứng cụ thể, cá.ch để người đi làm ổn định sức khỏe t.âm th.ần trong c.ông việc nhằm tránh “ch.áy sạch”.

Cho đến khi có hướng dẫn cụ thể từ WHO, Mayo Clinic khuyên nếu cảm thấy có cá.c triệu chứng “ch.áy sạch”, đừng giữ những cảm giá.c muộn phiền mệt mỏi cho riêng mình mà nên tham vấn bá.c sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc đồng ngh.iệp, người thân hay bạn bè để giãi bày nỗi lòng, giải tỏa tâm sự.

Người cảm thấy kiệt sức vì c.ông việc cũng có thể thử t.ập th.ể d.ục, vận đ.ộng nhẹ hay tham gia thiền, yoga, cố gắng ngủ đúng, ngủ đủ.

Trong khi đó, chuyên gia tâm lý Shainna Ali nói với Đài NBC News chúng ta cần biết thương bản thân nhiều hơn khi đi làm, cố gắng xây dựng cá.c mối qu.an h.ệ lành mạnh tại nơi làm việc, sử d.ụng giờ nghỉ hiệu quả bằng cá.ch đi bộ hoặc tham gia cá.c hoạt đ.ộng giải trí.

Ali cũng cho rằng chính người sử d.ụng lao đ.ộng cũng cần phải quan tâm đúng mực đến việc giữ cho môi trường làm việc của mình kh.ông kh.iến cá.c nhân viên bị “ch.áy sạch”.

ICD là “sổ tay” tham khảo cho bá.c sĩ, chuyên gia y tế và t.ổ ch.ức y khoa khắp thế giới, được WHO cập nhật dựa trên khuyến nghị của cá.c chuyên gia toàn cầu.

ICD-11 b.ắt đầu được áp d.ụng vào tháng 1-2022, còn có cá.c thay đổi đáng chú ý như xem “rối loạn h.ành v.i t.ình d.ục c.ưỡng chế”, vẫn thường được xem là “ngh.iện s.ex” là rối loạn t.âm th.ần chứ kh.ông phải bệnh lý, c.ông nhận ngh.iện chơi điện t.ử là một hình thức ngh.iện như đ.ánh bạc hay m.a t.úy.

Ta có bị “ch.áy sạch” hay kh.ông?

Thuật ngữ “burnout syndrome” lần đầu tiên được nhắc đến trong một bài báo khoa học do Herbert Freudenberger c.ông bố trên một tập san về tâm lý học năm 1974. Nhà ngh.iên cứu người Mỹ gốc Đức này mô tả hội chứng ch.áy sạch với cá.c biểu hiện như kiệt sức, nhức đầu, mất ngủ, dễ n.ổi nóng và đầu óc “đặc” lại, kh.ông suy nghĩ được gì.

Freudenberger quan sát thấy những người bị “ch.áy sạch” trông như bị trầm cảm và hành đ.ộng của họ cũng có biểu hiện tương tự. Từ bài báo của Freudenberger, giới khoa học liên tục tìm hiểu về hội chứng này và dù có nhiều triệu chứng tương tự như trầm cảm, burnout kh.ông phải là trầm cảm và th.ông tin mới nhất từ WHO cũng khẳng định điều đó.

Nếu ba đặc điểm nhận diện “ch.áy sạch” của WHO vẫn còn quá chung chung, Forbes ngày 29-5 dẫn lại bài kiểm tra 10 câu hỏi của Trung tâm ngh.iên cứu y khoa Mayo Clinic (Mỹ) để mọi người tự kiểm tra như sau:

1. Bạn đã trở nên hoài ngh.i hay xét nét trong c.ông việc?

2. Bạn có ráng “lê thân” đi làm và khi đến nơi thì loay hoay mãi mới b.ắt đầu làm việc được?

3. Bạn đã trở nên cáu kỉnh hoặc thiếu kiên nhẫn với đồng ngh.iệp hoặc khá.ch hàng?

4. Bạn có thiếu năng lượng để có thể làm việc đạt năng suất cao?

5. Bạn có thấy khó tập trung?

6. Bạn có thấy kém hài lòng từ thành tích đạt được trong c.ông việc?

7. Bạn có cảm thấy vỡ mộng về c.ông việc đang làm?

8. Bạn đang sử d.ụng thực phẩm, thuốc hoặc r.ượu để cải thiện tâm trạng?

9. Thói quen ngủ của bạn có thay đổi?

10. Bạn có gặp rắc rối với những cơn đau đầu kh.ông rõ ng.uyên nh.ân, cá.c vấn đề về dạ dày hoặc ruột, hay cá.c vấn đề thể chất khá.c?

Tất nhiên càng nhiều câu trả lời “có” thì khả năng bạn có thể đã bị “ch.áy sạch” càng cao. Tá.c giả bài viết, chuyên gia y khoa Bruce Lee, lưu ý cũng nên xem xét cá.c yếu tố như có những triệu chứng nói trên lâu chưa, trầm trọng đến mức nào…

Ngoài ra, còn lưu ý có phải gặp ai, làm việc gì, đi đến đâu cũng gặp cá.c triệu chứng đó hay t.ùy người, t.ùy thời điểm và loại c.ông việc? Điều này giúp x.á.c định cảm giá.c “ch.áy sạch” chỉ là tạm thời hay đã là mãn tính.

Nếu chỉ là tạm thời, tá.c giả khuyên chỉ cần nghỉ ngơi một chút hoặc nghỉ phép đi du lịch, cố gắng ngủ nhiều hơn, tập thiền, t.ập th.ể d.ục và dành thời gian cho gia đình, bạn bè là có thể giải quyết được vấn đề.

YÊN LAM, theo Tuổi Trẻ

Load More In Góc nhìn

Leave a Reply

Check Also

máy b.ay Jetstar Australia hạ cá.nh kh.ẩn cấp do nứt kính b.uồng lái

máy b.ay của hãng Jetstar ở Australia đã phải hạ cá.nh kh.ẩn cấp do xuất hiện v.ết nứt ở k…