Home Góc nhìn Ô nhiễm kh.ông khí Hà Nội, TP.HCM có thể tàn phá mọi bộ phận cơ thể

Ô nhiễm kh.ông khí Hà Nội, TP.HCM có thể tàn phá mọi bộ phận cơ thể

34 min read
0
0
106

Chất lượng kh.ông khí ở Việt Nam ngày càng tệ đi, bụi mịn trong kh.ông khí có thể đi theo m.áu và tàn phá mọi bộ phận cơ thể.

Ô nhiễm kh.ông khí có thể gây h.ại đến mọi cơ quan, tế bào trong cơ thể, và cá.c tá.c h.ại thường được nhắc đến của ô nhiễm kh.ông khí như bệnh tim, phổi mới chỉ là “bề n.ổi của tảng băng chìm”, theo một khảo sát hệ thống lại cá.c ngh.iên cứu từ trước đến nay về ô nhiễm kh.ông khí.

Nghiên cứu mới này được đăng thành hai bài viết trên tạp chí chuyên ngành Chest dành cho cá.c bá.c sĩ về ng.ực ở Mỹ.

Cuộc khảo sát cho thấy ô nhiễm kh.ông khí gây tá.c h.ại từ đầu đến chân, từ bệnh tim, bệnh phổi cho đến tiểu đường và chứng mất trí nhớ, từ bệnh về gan, ung thư bàng quang cho đến giòn xương và tổn thương da. Ô nhiễm kh.ông khí cũng gây h.ại cho việc sinh đẻ, th.ai nh.i và trẻ sơ sinh, báo Guardian giải thích thêm.

Kết luận này đáng lo ngại hơn trong bối cảnh cá.c thành phố lớn của Việt Nam bị ô nhiễm kh.ông khí ngh.iêm trọng gây ra hàng chục nghìn cái ch.ế.t mỗi năm, và cá.c chuyên gia c.ảnh b.áo tình hình có thể x.ấu đi trong những năm tới.

O nhiem khong khi Ha Noi, TP.HCM co the tan pha moi bo phan co the hinh anh 1 Nghiên cứu cho thấy bụi mịn trong kh.ông khí có thể tàn phá mọi bộ phận cơ thể càng đáng lo ngại hơn trong bối cảnh cá.c thành phố lớn của Việt Nam bị ô nhiễm kh.ông khí ngh.iêm trọng. Ảnh: Ngọc An.

Bụi mịn theo m.áu tàn phá mọi bộ phận

“Ô nhiễm kh.ông khí có thể gây h.ại cấp tính, gây cá.c triệu chứng hô hấp và tuần hoàn, và cả mãn tính, tá.c đ.ộng tới mọi cơ quan trong cơ thể”, cá.c nhà ngh.iên cứu thuộc Diễn đàn Cá.c hiệp hội Hô hấp Quốc tế viết trong ngh.iên cứu đăng trên Chest.

“Kh.ông khí ô nhiễm vào cơ thể qua đường hô hấp nhưng có tá.c đ.ộng lên toàn cơ thể, phá hoại cá.c cơ quan khá.c”, theo bài ngh.iên cứu. “Mọi người thường kh.ông nhận thức rõ việc tiếp xúc với ô nhiễm về lâu dài sẽ ảnh hưởng sức khỏe hoặc kh.iến cá.c căn bệnh trầm trọng hơn như thế nào”.

Tá.c h.ại chủ yếu là do viêm nhiễm có thể  lây lan toàn cơ thể, và do cá.c hạt bụi siêu mịn đi theo m.áu đến mọi cơ quan.

Ô nhiễm kh.ông khí là “mối đe d.ọa khẩn cấp cho sức khỏe cộng đồng”, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), với trên 90% dân số toàn cầu đang hít thở kh.ông khí ô nhiễm khi ra ngoài. Những phân tích mới đây cho thấy 8,8 triệu người ch.ế.t sớm mỗi năm do ô nhiễm kh.ông khí, gấp đôi cá.c ước tính trước đó. Như vậy, hoạt đ.ộng bình thường nhất có thể là hít thở kh.ông khí đang gây t.ử v.ong nhiều hơn h.út th.uốc lá.

Ở Việt Nam, năm 2016 hơn 60.000 người ch.ế.t do bệnh tim, phổi và cá.c chứng bệnh khá.c liên quan tới ô nhiễm kh.ông khí, theo thống kê năm 2018 của WHO. Như vậy trung bình 164 người mỗi ngày t.ử v.ong chỉ vì hít thở kh.ông khí. WHO đã gọi nạn ô nhiễm kh.ông khí là “k.ẻ gi.ế.t người thầm lặng”.

Giáo sư Dean Schraufnagel, ở ĐH Illinois – Chicago, người dẫn đầu ngh.iên cứu trên Chest nói với Guardian “tôi kh.ông nhạc nhiên nếu mọi bộ phận cơ thể đều bị ảnh hưởng. Nếu bộ phận nào chưa thấy bị ảnh hưởng, có thể do chưa được ngh.iên cứu”.

Nghiên cứu này “có sức nặng khoa học” và “cho ta thêm b.ằng ch.ứng”, tiến sĩ Maria Neira, giám đốc sức khỏe cộng đồng và môi trường của WHO, nói với Guardian. “Có hơn 70.000 bài báo khoa học chứng tỏ rằng ô nhiễm kh.ông khí ảnh hưởng sức khỏe chúng ta”.

Bà nghĩ còn cá.c tá.c h.ại khá.c của ô nhiễm sẽ được chứng tỏ trong cá.c ngh.iên cứu sắp tới. “Cá.c bệnh như Parkinson’s hay tự kỷ, chưa có b.ằng ch.ứng nhưng đã có mối liên hệ khá chặt chẽ, sắp tới đây sẽ có b.ằng ch.ứng mới”.

Hà Nội, TP. HCM ô nhiễm top đầu Đông Nam Á

Một trong những thước đo mức ô nhiễm kh.ông khí là nồng độ cá.c hạt bụi mịn, bao gồm PM10 và PM2,5 – tức cá.c chất dạng hạt có đường kính lần lượt nhỏ hơn 10 micron và 2,5 micron. PM2,5 được cho là có thể đi sâu vào phổi và hệ tuần hoàn.

Năm 2016, nồng độ bụi PM10 và PM2.5 trung bình ở Hà Nội là 102.3 μg/m3 và 47.9 μg/m3, cao gấp năm lần mức trung bình được WHO khuyến cáo là 20 μg/m3 đối với PM10 và 10 μg/m3 đối với PM2.5, theo số liệu của WHO.

Tương tự, nồng độ bụi trung bình ở TP. Hồ Chí Minh năm 2016 cao gấp bốn lần mức khuyến cáo: 89.8 μg/m3 đối với PM10 và 42 μg/m3 đối với PM2.5, theo WHO.

Đặc biệt, nồng độ bụi ghi nhận được bởi trạm quan trắc đặt ở cá.c giao l.ộ lớn của TP. HCM như An Sương (quận 12), Mỹ Thủy (quận 2) vượt mức cho phép tới 8-9 lần, theo thống kê của Sở Tài nguyên – Môi trường TP. HCM.

O nhiem khong khi Ha Noi, TP.HCM co the tan pha moi bo phan co the hinh anh 2 Chất lượng kh.ông khí ở Hà Nội đang ở mức b.áo đ.ộng. Ảnh: Việt Linh

Theo một buổi tọa đàm vào tháng ba, nồng độ bụi siêu mịn PM2.5 trong kh.ông khí, theo trạm đo đặt tại Đại sứ quán Mỹ ở Hà Nội, đã vượt quá quy chuẩn an toàn của Việt Nam 88 ngày trong năm 2018, và đạt mức trung bình 40,7 microgram/m3.

Tuy nhiên nếu tính theo quy chuẩn của WHO, nồng độ PM2.5 vượt quá ngưỡng an toàn 232 ngày trong năm 2018.

Hà Nội xếp thứ 2 trong khu vực Đông Nam Á và 209 trong tổng số 3.000 thành phố được xếp hạng về mức độ ô nhiễm bụi PM2.5, theo báo cáo “Chất lượng Kh.ông khí Thế giới 2018” của c.ông ty IQAir. TP. Hồ Chí Minh xếp thứ 15 trong Đông Nam Á và 455 trên thế giới.

O nhiem khong khi Ha Noi, TP.HCM co the tan pha moi bo phan co the hinh anh 3 Kh.ông khí ô nhiễm ở TP.HCM kh.iến người đi đường có cảm giá.c cay mắt. Ảnh: Hải An.

Tiến sĩ Lê Việt Phú, nhà kinh tế học ở ĐH Fulbright Việt Nam, cho biết trong một ngh.iên cứu năm 2013 t.ình tr.ạng ô nhiễm kh.ông khí ở Việt Nam đã tăng trong 20 năm nay và sẽ tồi tệ hơn trong tương lai nếu kh.ông có biện pháp khắc phục.

Đến năm 2035 con số t.ử v.ong vì ô nhiễm môi trường có thể lên đến 100.000 người một năm, theo ngh.iên cứu có tựa đề “Ước lượng thiệt h.ại sức khỏe và chi phí kinh tế của ô nhiễm kh.ông khí tại TP.HCM, giai đoạn 1990-2013” do tiến sĩ Phú thực hiện.

Theo ước tính của ông, con số này tại Việt Nam đã tăng gấp đôi trong giai đoạn 1990-2013, lên đến 40.000 người năm 2013. Thiệt h.ại về người dẫn đến thiệt h.ại kinh tế tương đương 5-7% GDP vào năm 2013.

Sở Tài nguyên Môi trường Hà Nội từng c.ảnh b.áo tại một hội thảo năm 2017 rằng tỷ lệ người dân bị viêm phổi hay phải nhập viện vì khó thở có thể tăng gấp đôi vào năm 2020 nếu thành phố kh.ông có cá.c biện pháp giảm ô nhiễm.

Tiến sĩ Hồ Quốc Bằng, chuyên gia về ô nhiễm kh.ông khí từ Viện Tài nguyên và Môi trường, ĐH Quốc gia TP. HCM, nói trong một buổi tọa đàm tháng tư rằng người dân nên bảo vệ mình bằng cá.ch đeo cá.c loại khẩu trang có thể ngăn được bụi mịn, và khẩu trang vải th.ông thường kh.ông ngăn được loại bụi này, theo một bản tin của TTXVN.

Tá.c h.ại lên phổi và tim

Theo ngh.iên cứu trên tạp chí Chest, tá.c đ.ộng của ô nhiễm kh.ông khí b.ắt đầu khi hít thở. Ô nhiễm gây khó thở, gây cá.c bệnh như hen suyễn, khí thủng phổi và ung thư phổi, đồng thời tăng ng.uy c.ơ đau tim do làm hẹp đ.ộng mạch.

O nhiem khong khi Ha Noi, TP.HCM co the tan pha moi bo phan co the hinh anh 4 Minh họa: Guardian.

Một ng.uyên nh.ân cho cá.c tá.c h.ại nói trên là bụi mịn có thể xuyên qua phổi và đi khắp cơ thể. “Chúng tiếp xúc trực tiếp với cá.c bộ phận”, ông Schraufnagel nói với Guardian.

“Nghiên cứu trên đ.ộng vật cho thấy bụi mịn có thể đi thẳng lên cá.c dây thần kinh khứu giá.c vào não”.

Một lĩnh vực ngh.iên cứu mới cũng cho thấy ô nhiễm kh.ông khí có thể ảnh hưởng chức năng của gene, ông nói thêm.

Não bộ và trí tuệ

Đột quỵ, mất trí nhớ và giảm trí th.ông minh là những chứng bệnh ảnh hưởng đến não bộ đang được cho là có liên quan tới kh.ông khí ô nhiễm. Cũng đang có b.ằng ch.ứng cho thấy kh.ông khí độc h.ại gây khó ngủ.

O nhiem khong khi Ha Noi, TP.HCM co the tan pha moi bo phan co the hinh anh 5 Minh họa: Guardian.

Ông Schraufnagel cho biết kh.ông khí ô nhiễm ng.uy h.iểm như vậy còn là vì nó gây viêm trên toàn cơ thể. “Cá.c tế bào miễn dịch tưởng bụi mịn vào trong cơ thể là vi khuẩn, và t.ấn c.ông để cố tiêu d.iệt chúng bằng cá.ch tiết ra enzyme và axit”, ông nói với Guardian.

“Hiện tượng này lan ra toàn cơ thể, tá.c đ.ộng đến não, thận, tụy và cá.c bộ phận khá.c. Nói theo tiến hóa, cơ thể chúng ta tiến hóa để chống lại vi khuẩn, chứ kh.ông phải là ô nhiễm kh.ông khí”.

Nội tạng và sinh sản

Thận cũng sẽ chịu tá.c h.ại vì vai trò của thận là loại bỏ chất độc khỏi cơ thể. Cá.c ngh.iên cứu được khảo sát cho thấy liên hệ giữa ô nhiễm kh.ông khí và nhiều bệnh ung thư, bao gồm ung thư bàng quang và ruột, cũng như hội chứng ruột k.ích th.ích.

O nhiem khong khi Ha Noi, TP.HCM co the tan pha moi bo phan co the hinh anh 6 Minh họa: Guardian.

Thậm chí da và xương cũng chịu tá.c h.ại của ô nhiễm. Da sẽ lão hóa, n.ổi mề đay, và xương bị giòn đi.

Nhưng có lẽ tá.c h.ại khó chấp nhận nhất của kh.ông khí độc h.ại là ở việc sinh sản và trẻ nhỏ. Tiếp xúc với kh.ông khí ô nhiễm làm giảm khả năng sinh sản và tăng ng.uy c.ơ s.ảy th.ai.

Thai nhi cũng kh.ông th.oát khỏi ô nhiễm, với một ngh.iên cứu gần đây t.ìm th.ấy cá.c chất ô nhiễm trong nhau thai nuôi dưỡng th.ai nh.i.

Trẻ sơ sinh có thể bị thiếu cân do ô nhiễm, gây ra cá.c h.ậu qu.ả suốt đời khá.c. Trẻ nhỏ tiếp xúc với kh.ông khí ô nhiễm có thể bị chứng “stunted lung” (tạm dịch: hẹp dung tích phổi), tăng ng.uy c.ơ béo phí, bệnh bạch cầu và bệnh về t.âm th.ần.

“Ô nhiễm kh.ông khí gây h.ại ngay cả khi ở dưới mức tiêu chuẩn chất lượng kh.ông khí trước nay vẫn được coi là an toàn”, cá.c nhà ngh.iên cứu c.ảnh b.áo.

“Tuy nhiên tin vui là ô nhiễm kh.ông khí có thể được khắc phục”.

“Cá.ch tốt nhất để giảm ô nhiễm là kiểm soát ngay tại nguồn”, giáo sư Schraufnagel kêu gọi cải thiện việc sử d.ụng nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm trong sản xuất điện hay trong phương tiện giao th.ông.

Ông dẫn ví d.ụ việc chính quyền Bắc Kinh trấn áp nạn ô nhiễm kh.ông khí trước Thế vận hội 2008 đã kh.iến cân nặng trẻ sơ sinh ở đây tăng lên.

“Chúng ta có lẽ là thế hệ đầu tiên trong lịch sử chịu nạn ô nhiễm cao như hiện nay”, bà Neira từ WHO nói với Guardian. “Chúng ta có những thành phố lớn nơi toàn bộ cư dân đang hít thở kh.ông khí độc h.ại… Với vô số b.ằng ch.ứng mà chúng ta đã có được, cá.c chính khá.ch, l.ãnh đ.ạo sẽ kh.ông thể nói họ kh.ông biết”.

Trọng Thuấn, theo Zing

Load More In Góc nhìn

Leave a Reply

Check Also

Điều gì x.ảy ra nếu uống quá nhiều nước hàng ngày?

Kh.ông phải chỉ có chuyện uống kh.ông đủ nước mới g.ây ả.nh h.ưởng đến S.ức kh.ỏe, việc nạ…